Advertisement

Tiyatronun Nobel’li anarşistine veda…

Tiyatronun Nobel’li anarşistine veda…

“Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü” oyunlarıyla tanınan Nobel ödüllü oyun yazarı ve oyuncu Dario Fo, 90 yaşında hayatını kaybetti.

1997 yılında Nobel Ödülü’nü kazanan Fo, aylardır akciğer sorunları yaşıyordu ve son 12 gündür hastanede tedavi görmekteydi.

Baş sağlığı mesajı yayımlayan İtalyan Başbakanı Matteo Renzi, şöyle dedi:

“Dario Fo ile birlikte İtalya kültür yaşamının en müthiş kahramanlarından birini kaybetti. Onun çok yönlü sanatsal faaliyetleri, dünyanın en büyük İtalyanlarından birinin mirasıdır.”

Fo ve eşi, ilham kaynağı ve başrol oyuncusu Franca Rame, tüm İtalyanların kalbini kazanmış, sahne, radyo ve televizyon için oyunlar yazıp canlandırmış ve marifetli diyaloglarıyla politik liderleri topa tutmuşlardır.

Fo’nun ilk tartışmalı eseri, Hıristiyan öğretilerini doğaçlama bir şekilde yeniden anlattığı ve günümüze kadar sürdürdüğü 1969 tarihli “Mistero Buffo”ydu. Bu eserden sonra başlayan tartışmalar, tam 14 yıl boyunca İtalyan devlet kanalı Rai’da yasaklanmasına ve ABD’den vize alamamasına yol açtı. 

Fo’nun ölümü İtalya’da büyük bir üzüntüyle karşılandı. Medya, edebiyat ve siyaset yorumcuları İtalya’nın en büyük yaratıcılarından birini kaybettiğini açıkladı. Ülkenin popülist ve muhalif yapılarından, Fo’nun da bir parçası olduğu Beş Yıldız Hareketi (M5S) liderlerinden, anarşist, komedyen ve oyuncu Beppe Grillo, ölüm haberinin yayılmasında kısa bir süre sonra blogundan kısa bir açıklama yayımladı. Açıklamada, “Her zaman bizlerle olacaksın Dario,” ifadesi yer aldı. Ağustos ayında Fo kendi yaptığı bir tabloyu açık artırma ile satmış, geliri ise M5S’e aktarılmıştı.

Fo ölümünün ardından sadece güzel sözlerle anılmadı. Silvio Berlusconi hükümetine karşı son derece sert ifadeler kullanan Fo, 2004 yılında Berlusconi’nin boyu ile dalga geçtiği için dava edilmişti. Ölüm haberinin ardından Berlusconi hükümetinde bakanlık yapan siyasetçi Renato Brunetta, ikiyüzlü olamayacağını ve yazarı hiçbir zaman sevmediğini açıkladı. Brunette sosyal medya hesabından, “Boyumla ilgili ırkçı ifadeler kullanmıştı. Tanrı ruhunu kurtarsın,” cümlesini paylaştı.

Fo, daha önce Türkiye hükümetine dair de açıklamalar yapmıştı. Dario Fo, darbe girişiminin ardından oyunlarının Türkiye’de sahnelenmesine engel konulmasına ilişkin haberlerin ardından, “Bundan onur duyuyorum, ikinci kez Nobel kazanmak gibi” açıklamasını yapmıştı.

Ancak yaşanan tartışmaların ardından Devlet Tiyatroları (DT) Genel Müdürlüğü Basın Danışmanı Yılmaz Serter Kırçıl, yeni sezonda aralarında Shakespeare, Çehov, Brecht ve Dario Fo dahil olmak üzere pek çok yabancı yazarın oyununun yasaklandığı bilgisinin doğru olmadığını söylemişti.

Fo’nun, Türkiye’de tanınmasına yol açan “Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü” adlı eseri, İstanbul Devlet Tiyatrosu’nda 8 yıl sergilenmişti.

Dario Fo hakkında:

Dario Fo, 24 Mart 1926 tarihinde İtalya, Sangiano’da Felice Fo ve Pina Rota Fo çiftinin oğlu olarak doğdu. Babası lokomotif sürücüsü bir makinist idi. Fulvio adında bir erkek kardeşi vardır. Kız kardeşi Bianca Fo Garambois de bir yazardır. 1940 yılında eğitimi için Milan’a taşındı. Brera güzel sanatlar akademisinde okudu. 1952 yılında Milano'da tiyatro oyunculuğuna başladı. İtalyan oyun yazarı, yönetmen, mim oyuncusu ve tiyatro yöneticisi. Gösterileri güncel sorunlardan kaynaklandığı için tiyatro karikatürcüsü, toplumsal ajitatör ve radikal palyaço olarak da nitelenmiştir. Önceleri küçük kabare ve tiyatrolar için yergili revüler yazımında bir metin yazarına yardım etti. Oyuncu Franca Rame ile evlendikten sonra 1959'da karısıyla birlikte Dario Fo­ France Rame Topluluğu'nu kurdu. Eşi ile birlikte "Canzonissima" adlı televizyon programında sundukları komik skeçlerle kısa sürede tanındı.

Zamanla siyasal bir ajit­prop tiyatrosu geliştirdiler. Çoğu kez küfürlü ve açık saçık da olsa oyunları temelde commedia dell'arte geleneğine dayanıyordu ve Fo'nun deyişiyle "resmi olmayan solculuk"la kaynaşmıştı. Dario Fo ve eşi Franca Rame 1968 yılında İtalyan Komünist Partisi'yle bağları olan Yeni Sahne adlı bir başka topluluk kurdular.

1970 yılında ise Halk Tiyatrosu ile fabrika, park, spor alanı gibi halkın toplu olarak bulunduğu yerleri dolaşmaya başladılar. Morte Accidentale di un anarchico (1974; Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü, 1990) ve Non si paga, non si paga! (1974; Ödemiyoruz, Ödeyemeyeceğiz!) gibi oyunları çok tutuldu. Bir oyuncu olarak Fo en çok, tek başına bir yetenek gösterisi yaptığı Mistero Buffo'daki (1973) rolüyle tanındı. Her izleyici topluluğu önünde değişecek kadar güncelliğe dayanan bu yapıt ortaçağ gizem oyunlarının çağdaş bir uyarlamasıdır. 1997 yılında Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü adlı oyunuyla Nobel Edebiyat Ödülü kazanmıştır. Oyunları çoğu zaman skandal olarak nitelendirildi ve sahnede bile tutuklandı. Dario Fo’nun çalışmaları; Türkiye, Arjantin, İsveç ve Yugoslavya, Şili, İngiltere, Hollanda, Polonya, Romanya, Güney Afrika, Güney Kore, İspanya, Sri Lanka, dahil olmak üzere 30 dile çevirisi yapılmıştır.

Dario Fo, 1954 yılında İtalyan tiyatro oyuncusu Franca Rame ile evlendi. 29 Mayıs 2013 tarihinde eşi vefat etti. Jacopo Fo (d.31 Mart 1955) adında bir oğlu vardır.

Oyunları

Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü (Morte Accidentale di un Anarchico- 1970)

Klaksonlar, Borazanlar ve Bırtlar(Oyun "YÜZSÜZ" ismiyle de geçmektedir)

Kadın Oyunları (Female Parts- 1981)

Elizabeth, Neredeyse Kadın

Ödenmeyecek, Ödemiyoruz (Non si Paga! Non si Paga! - 1974)

Japon Kuklası

Açık Aile

Ödülleri

1981 Sonning Ödülü

1986 Obie Ödülü

1997 Nobel Edebiyat Ödülü

1997 İtalya Kültür ve Sanat Altın Madalyası (Devlet madalyası)

;

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacaktır.

Henüz yorum yazılmamış